administracja  
Serdecznie zapraszamy do działu Galeria wydarzeń oraz Video galerie

     Menu główne




     Po godzinach ...







     Dane telemailowe

A.R. SKŁAD

Historia Góry Kalwarii


„W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Niech wiedzą wszyscy czytający to pismo, że ja, Bogufał, z Bożej łaski biskup poznański, za zgodą mojej kapituły zatwierdziłem kościołowi w Górze w archidiakonacie czerskim dziesięciny snopowe (...) Działo się w kapitule poznańskiej, roku Pańskiego tysiąc dwieście pięćdziesiątego drugiego” - tak brzmi fragment najstarszego dokumentu o Górze Kalwarii, choć historia osadnictwa na naszym terenie zaczyna się w neolicie, epoce, w której człowiek przeszedł z koczowniczego na osiadły tryb życia. Z nieco późniejszej epoki brązu pochodzi na przykład cmentarzysko znalezione w okolicznych lasach. W początkach naszej ery zamieszkali tu także przedstawiciele pewnego plemienia, prawdopodobnie Mazowszan, lecz w późniejszym okresie brak jest śladów osadnictwa w Górze, ludność zaczęła przemieszczać się do pobliskiego Czerska. Jednak już wkrótce w granicach dzisiejszych ulic Sajny, Piłsudskiego, Pijarskiej i Szpitalnej, pojawili się kolejni mieszkańcy i właśnie od tego momentu osada zyskuje nazwę Góra. Zapewne już wtedy znajdowała się tu drewniana świątynia, stojąca w tym samym miejscu, gdzie dzisiejszy kościół parafialny.

W XV wieku właścicielem Góry była rodzina szlachecka należąca do rodu Leszczyców zwanych Górskimi. W 1666 roku, zniszczoną po potopie szwedzkim miejscowość bracia Górscy sprzedali za 6000 złotych biskupowi poznańskiemu, Stefanowi Wierzbowskiemu. Doprowadził on do wielkiego rozkwitu Góry jako ośrodka religijnego. Biskup znalazł tu inspirację do założenia ośrodka pielgrzymkowego na wzór Jerozolimy.

Takie miasteczka były zakładane w XVII wieku w całej Europie a tworzone były tak, by przypominały nieco prawdziwą Jerozolimę. Góra była do tego stworzona. Przepływa przez nią rzeczka, do dziś nazwą nawiązująca do jerozolimskiego Cedronu, położona jest na wzgórzu, bliskość Warszawy gwarantowała odpowiednią ilość pielgrzymów. Taka Jerozolima musiała zapewniać nie tylko odpowiednią ilość kapliczek, kościołów, miejsc kontemplacji i modlitwy, ale także stworzyć odpowiednią bazę obsługującą pielgrzymów. W mieście zagościły więc klasztory nie tylko kontemplacyjne, ale też skierowane na szkolnictwo i opiekę nad pątnikami.

Pojawili się więc w Górze przejściowo filipini, komuniści a także bernardyni, dominikanie, pijarzy, siostry dominikanki. Wkrótce przybyli marianie, założeni przez ojca Stanisława Papczyńskiego, który tak umiłował sobie to miejsce, że dziś spoczywa w kościele na Mariankach. Łącznie wymienia się w źródłach istnienie 35 kaplic, 6 kościołów, 5 klasztorów, ale spośród nich zachował się do dziś jedynie Wieczernik na Mariankach.

Biskup Wierzbowski po spełnieniu formalności żwawo przystąpił do budowy miasta, którego założenie oparte na planie krzyża widoczne jest do dziś. Centralnym miejscem stał się Ratusz Piłata (dzisiejszy Kościół Podwyższenie Krzyża „na Górce”). Niektóre dane wskazują na to, że twórcą założenia architektonicznego miejscowości był sam Tylman z Gameren, wybitny twórca holenderski, ale są to tylko przypuszczenia. Wszystko to sprawia, że mała, zaniedbana wieś Góra już niedługo zasłuży na nazwę Nowa Jerozolima, którą specjalnym przywilejem potwierdził król Michał Korybut Wiśniowiecki. Król upoważnił miasto do organizowania targów oraz dwóch w roku jarmarków, co świadczyło o dużym znaczeniu miasteczka.

Metryki parafialne od roku 1670 rejestrują dzieci urodzone już w Nowej Jerozolimie, choć dopiero dwa lata później miejscowość otrzyma przywilej fundacyjny z prawdziwego zdarzenia, w którym mieszkańcy znajdą prawa do zwolnienia ze świadczeń na pięć lat, szczegółowe przepisy dotyczące handlu, rzemiosła, wskazówki architektoniczne oraz dokładne przepisy dotyczące struktury władz miejskich.

Prawdopodobnie z wdzięczności dla króla Wiśniowieckiego, Stefan Wierzbowski w 1673 roku wydzielił nad skarpą wiślaną specjalne miejsce na zabudowania królewskie, choć sami władcy z tych zabudowań nie korzystali, ofiarowując je swoim dzieciom lub przeznaczając na stajnie. Choćby w czasach saskich istniały tu stajnie dla mułów. Z tamtych czasów pochodzi kilka znanych nazw ulic tj. m.in.: Warecka, Dominikańska, zaś nazwa Betlejemska, Pijarska, Warszawska, oznaczały tą samą ulicę. Przy głównych ulicach mieściły się działki z zabudowaniami mieszkańców. Wszystkie te ulice zbiegały się przy Kalwaryjskiej, przy której usytuowano stacje Drogi Krzyżowej najważniejszy kompleks obiektów w mieście, do którego pielgrzymowały tłumy pątników z całego Mazowsza a także Polski. Do dziś po tych stacjach zostały tylko fragmenty, umieszczone przy Wieczerniku na Mariankach, i dobrze się im przyglądając można stwierdzić, że każda kaplica musiała mieć kilka metrów. Zakończeniem Kalwaryjskiej Drogi był kościół pod wezwaniem Krzyża Świętego, na miejscu którego obecnie istnieje cmentarz. Na przeciwległym krańcu Drogi Krzyżowej znajdował się kościół bernardynów, był drewniany, więc szybko uległ zniszczeniu i dopiero w latach 1766-1759 został odbudowany przez Marszałka Franciszka Bielińskiego. W podziemiach kościoła znajduje się obecnie grób fundatora.

W mieście były także inne kościoły: Dominikanów i Pijarów. Po kościele Dominikanów, umiejscowionym u wylotu drogi do Warki pozostała do dziś figura Świętego Dominika, znajdująca się w Drwalewie, która przeznaczona była do tej świątyni, ale prawdopodobnie nigdy tam nie dotarła. Znacznie lepiej przedstawia się stan zabudowań po kościele i kolegium Pijarów, gdzie obecnie znajduje się Dom Pomocy Społecznej.

Kiedy założyciel Nowej Jerozolimy w 1687 roku zmarł, pochowany został początkowo w kościele na Kalwarii. Później trumnę przeniesiono do Kościoła Podwyższenia Krzyża („Na Górce”), gdzie znajduje się do dziś. Oskar Flatt, XIX wieczny podróżnik pisze tak: „Widno, że z dniem śmierci księdza prymasa Wierzbowskiego skończyła się cała pomyślność i dobry byt miasta Góry Kalwarii ...” co nie do końca jest prawdą, gdyż miasto nadal rozwijało się nie tylko gospodarczo, ale także jako ośrodek religijny. W latach 1707-1708 zmalała zdecydowanie liczba ludności, gdyż przez Rzeczpospolitą przetoczyła się fala dżumy. W 1795 roku w wyniku rozbiorów Góra znalazła się pod zaborem pruskim. W związku z tym kończy się okres istnienia miasta pielgrzymów i świątyń, za to napływa rzesza urzędników pruskich oraz mieszkańców pochodzenia żydowskiego. W 1807 roku, pod wpływem Napoleona Bonapartego Góra przechodzi w granice Księstwa Warszawskiego. W I połowie XIX wieku w księgach i dokumentach pojawia się nowa nazwa: Góra Kalwaria. Wyraźnie widać także zmiany dokonujące się w wyglądzie miasta: regulowane są ulice, tworzone chodniki, ale też likwiduje się Kolegium Pijarskie, a 44 jego uczniów musi szukać innej szkoły. Wkrótce budynki zostały przejęte przez wojsko rosyjskie. Jest ono chyba przyjmowane przyjaźnie, skoro w księgach miejskich odnotowuje się dużą ilość małżeństw Rosjan z Polkami. Niestety, w tym samym rosyjskim garnizonie w specjalnie przygotowanych celach Rosjanie więzili jednego z najbardziej zasłużonych polskich bojowników o wolność ojczyzny: Waleriana Łukasińskiego, przywódcę Towarzystwa Patriotycznego. Dzisiaj jego imię nosi Dom Pomocy Społecznej, istniejący w mieście w dawnym kolegium Pijarów już od 1841 roku, a nazywający się wtedy Dom Przytułku Starców i Kalek.

Tymczasem niepostrzeżenie wzrasta w miasteczku liczba ludności pochodzenia żydowskiego. W 1817 roku było 332 Żydów, a już w 1852 podaje się liczbę 1161, co stanowi ponad połowę mieszkańców. W połowie XIX wieku rozpoczynają oni budowę synagogi, zakładając też własny cmentarz-kirkut. Wkrótce osiedla się w Górze cadyk, religijny przywódca ruchu chasydów, Izaak-Meir Rotenberg, znany później pod nazwiskiem Alter. Buduje on swoją siedzibę, zwaną dworem cadyka, gdzie przybywają całe rzesze pobożnych Żydów z różnych zakątków Mazowsza a także całego dawnego terytorium Rzeczpospolitej. Aby umożliwić Żydom kontakt z kolejnymi cadykami zbudowano nawet kolejkę, łączącą Górę z Warszawą. Niestety, gdy nastała II wojna światowa, Żydzi z Góry Kalwarii zostali umieszczeni w getcie, a później, w 1941 roku wysłani do Treblinki, skąd nikt nie wrócił.

W 1883 roku Góra utraciła status miasta, a w 1903 ponad połowa miasta spłonęła, co na długi czas zahamowało rozwój osady.

Opracowanie: Renata Przybylska
/na podstawie monografii Małgorzaty Borkowskiej OSB, Dzieje Góry Kalwarii, Kraków 2002 oraz materiałów własnych/

Polecamy     

Video galerie     


Galerie wydarzeń     
20 lat Wólkowianek
Spotkanie z mikołajem
koncert NIC INNEGO
Koncert KABANOSA
Mecz: Nadstal - Victoria
Wspom. Cz. Niemena
XV Biegi Niepodległ.
Taneczne pejzaże cz.2
Taneczne Pejzaże cz. 1
Korona vs Nadstal ('92)
81. Urodziny Puchatka
Koncert muzyki Bacha
II Niezależny turniej PN
GK vs. O. Górskiego
Rondo im. K. Górskiego
otwarcie UTW
HIP-HOP show
Mecz: Korona - Pogoń
68. rocznica pow. PPP
Święto Rodziny
beat. O. Papczyńskiego
Europ. Dni Dziedzictwa
Korona - Legionovia
Mecz: Polska - Mołdawia
Mecz: Korona - Korona
Nieziemski ODDLOT #2
Dożynki Gminne '07r.
Święto ul. Strażackiej
Mecz: Korona - Piast
Karawana EUROPA
Mecz: Korona - Hutnik
87. rocznica Bitwy W
MP w narciarstwie w.
Festyn sportowy 06.08
Bartek w Bułgarii
Bartek w Koninie
Kolonie letnie 2007
Podróże w czasie
Puchar Wisły
Niezależny Turniej PN
Powitanie Lata 2007
Rycerze Na Zamku
Kongres Bezowiaka
34. Polskie Safari
Turniej PN U13
Bezp. Nad Wodą
Ogrody Królowej Bony
Awans Korony do IV Ligi
Korona - Zwolenianka
Boże Ciało
Dzień dziecka II
Trening z Mestre Umoi
Dzień dziecka
Teatr szkolny
Zakończenie UTW
Koncert dla Matki
Liga WOPR
Wyst. Folklorystyczna
Bartek dla mam
Nieziemski Odlot
7. Spotkanie Mariańskie
Mecz: Korona - Drukarz
Piknik Przyjaciół Ziemii
Zawody WOPR
"Okruchy Nieba"
Afrykańskie inspiracje
Turniej szachowy
Dzień Wiosny
Made in China
Msza Św. za JPII
Turniej ping-ponga
Stoły Wielkanocne
"BARTEK" Bydgoszcz
Warszawska Syrenka
Koncert Hip Hopowy
Zawody pływackie
Maz. Liga WOPR
2 taneczna parada
Dzień kobiet
Capoeira w GK
Turniej Piłki Siatkowej
42. Monte Calvaria
Amor rządzi?
IV KLAPS
Zwycięstwo BARTKA
Kurs Pierwszej Pomocy
Gala muzyczna
Małe formy teatralne
Jazzowe Standardy
Wolontariusze w TV
Zbiórka wolontariuszy
XV Finał WOŚP Dzień III
XV Finał WOŚP Dzień II
XV Finał WOŚP Dzień I
Konkurs szopek

Archiwum 2006


Galerie     

gorakalwaria.net © 2006 - 2017. Wszelkie prawa zastrzeżone! | Autorzy :: 326
gg: 1 | ol: 90